Türkiye'nin sanayi merkezlerinden Bursa'da iklim değişikliği ve hava kirliliğine ilişkin kapsamlı bir araştırma yayımlandı. İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nden Özkan Çapraz tarafından hazırlanan çalışmada, kentin 1996-2025 yılları arasındaki sıcaklık verileri ile 2013-2025 dönemine ait hava kalitesi ölçümleri değerlendirildi.
Beş farklı ölçüm istasyonundan elde edilen veriler, Bursa'da sıcaklık artışının sürdüğünü ve hava kirliliğinin bazı bölgelerde yüksek seviyelerde kaldığını gösterdi.
Araştırmaya göre kentte yıllık ortalama sıcaklık 15,4 derece olarak hesaplandı. Son 30 yıllık dönemde sıcaklıkların her yıl ortalama 0,06 derece arttığı belirlendi. Toplam artış ise yaklaşık 1,74 dereceye ulaştı.
En yüksek sıcaklık ortalaması 2024 yılında kaydedildi
Bursa'da incelenen dönemin en düşük yıllık ortalama sıcaklığı 1997 yılında 13,8 derece oldu. En yüksek ortalama ise 2024 yılında 16,9 derece olarak ölçüldü. İki yıl arasındaki fark 3,1 dereceye çıktı.
Sıcaklık artışının mevsimlere göre dağılımında sonbahar ayları öne çıktı. Eylül ve kasım aylarında yıllık 0,09 derece, ağustosta ise 0,07 derece yükseliş eğilimi hesaplandı.
Mayıs ayı dışında yılın bütün aylarında sıcaklıkların artış yönünde değiştiği görüldü.
Bursa merkezde hava kirliliği sınır değerini aştı
Araştırmanın hava kalitesi bölümünde PM10 olarak adlandırılan, çapı 10 mikrometreden küçük parçacıkların yoğunluğu incelendi. Solunum yoluyla vücuda girebilen bu parçacıkların uzun dönemli ortalamaları, Bursa'daki hava kirliliğinin boyutunu ortaya koydu.
2013-2025 yılları arasında Bursa merkezde ölçülen yıllık ortalama PM10 yoğunluğu metreküp başına 72,6 mikrogram oldu. Türkiye'de bu kirletici için belirlenen yıllık ortalama sınır değer ise 40 mikrogram seviyesinde bulunuyor.
Böylece Bursa merkezdeki uzun dönem ortalaması, ulusal sınır değerin yaklaşık 1,8 katına çıktı.
Hava kirliliğinin zirve yaptığı yıl 2015 oldu
Bursa'daki PM10 ölçümlerinde en yüksek yıllık ortalama 2015 yılında kaydedildi. Bu yıl yoğunluk metreküp başına 104,7 mikrograma kadar yükseldi.
2018 sonrasında hava kirliliği değerlerinde düşüş yaşandı. 2024 yılında yıllık ortalama 40 mikrogram seviyesine kadar gerileyen PM10 yoğunluğu, 2025 yılında yeniden yükselişe geçti.
Ölçüm istasyonlarının verileri incelendiğinde kent merkezinde yıllık ortalama 5,19 mikrogramlık azalma hesaplandı. Beyazıt Caddesi'nde bu düşüş 3,6 mikrogram, İnegöl'de ise 2,63 mikrogram olarak belirlendi.
Kestel ve üniversite çevresindeki değerler öne çıktı
Bursa'nın farklı bölgelerinde hava kirliliğinin aynı seyri izlemediği görüldü. Kestel'de mayıs, haziran ve temmuz aylarında PM10 yoğunluğunun yükselme eğilimi gösterdiği belirlendi.
Bu değişim istatistiksel açıdan güçlü bulunmasa da Kestel, diğer ölçüm noktalarından ayrıldı. Ayrıca 2025 yılında en yüksek yıllık PM10 ortalaması bu bölgede kaydedildi.
Uludağ Üniversitesi çevresinde yapılan ölçümlerde ise PM2.5 adı verilen daha küçük parçacıklar değerlendirildi. Akciğerlerin derin bölgelerine kadar ulaşabilen bu kirleticilerin 13 yıllık ortalaması metreküp başına 25 mikrogram oldu.
Dünya Sağlık Örgütü'nün PM2.5 için önerdiği yıllık ortalama değer 5 mikrogram. Üniversite çevresindeki ölçüm ortalaması, bu seviyenin tam 5 katına ulaştı.
Bursa şehir merkezi ile yeşil alanlar arasındaki fark 10 dereceye çıkıyor
Araştırmada kentleşmenin sıcaklıklar üzerindeki etkisi de ele alındı. Bilimsel çalışmalar ve uydu verileri, Bursa'nın yoğun yapılaşmaya sahip merkezi ile çevresindeki bölgeler arasında 1,5 ila 2 derecelik sıcaklık farkı oluşabildiğini gösteriyor.
Şehir merkezi ile yeşil alanlar arasındaki yüzey sıcaklığı farkı ise ortalama 5-6 dereceye ulaşıyor. Bazı noktalarda bu fark 10 dereceye kadar çıkabiliyor.
Gündüz saatlerinde sanayi bölgelerinde, gece ise Osmangazi ve Yıldırım ilçelerinde yüksek sıcaklık değerleri öne çıkıyor. Bu durum, yapılaşma yoğunluğu ve yeşil alanların kent iklimi üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.
Bursa'da hava kalitesinin iyileştirilmesi için neler yapılmalı?
Araştırmada sıcaklık artışının kuraklık riskini büyütebileceği ve su kaynakları üzerindeki baskıyı artırabileceği belirtildi.
Bursa'da hava kirliliğinin kalıcı şekilde azaltılması için sanayi tesislerinden, konutların ısınmasından ve trafikten kaynaklanan emisyonların kontrol altına alınması gerektiği vurgulandı.
Yeşil alanların korunması, kentteki yapılaşmanın çevresel etkilerinin gözetilmesi ve hava kalitesini iyileştirmeye yönelik politikaların güçlendirilmesi de araştırmada öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
#bursa #havakirliliği #iklimdeğişikliği
